Zakładanie firmy w Państwach Członkowskich UE - ŁOTWA
Łotwa jest atrakcyjnym krajem dla inwestorów z uwagi na niskie podatki oraz dogodne położenie geopolityczne - jest dobrym przyczółkiem do zdobywania rynku rosyjskiego. Gospodarka łotewska rozwija się bardzo dynamicznie. Wzrost PKB w 2002 r. wyniósł 6,1%, a w ciągu ostatnich pięciu lat o 5,8%. Z tego względu Łotwę, podobnie jak inne kraje bałtyckie, nazywa się "tygrysem Europy". Blisko 3/4 PKB wytwarza sektor usług i handlu. Jako nowy kraj członkowski Unii Europejskiej Łotwa gwarantuje inwestorom stabilność oraz dostęp do unijnego rynku zbytu.
Po zalegalizowaniu pobytu na Łotwie oraz przeprowadzeniu wstępnego rozpoznania obejmującego m.in. badanie rynku, wybór formy organizacyjno - prawnej oraz kontakt z prawnikiem lub księgowym, należy w wypadku spółek kapitałowych sporządzić akt założycielski spółki w formie notarialnej. Zawiązanie spółki wiąże się z obowiązkiem zdeponowania wymaganej części minimalnego kapitału założycielskiego na rachunku bankowym wraz z opłatą skarbową oraz opłatą za późniejszą publikację informacji w dzienniku urzędowym.
Wszystkie przedsiębiorstwa na Łotwie podlegają obowiązkowej rejestracji w rejestrze handlowym (Latvijas Republikas Uznemumu Registrs). Rejestracji należy dokonać najpóźniej w ciągu 14 dni od momentu podpisania umowy spółki. Oprócz wypełnionego właściwego formularza (w zależności od rodzaju firmy) należy dołączyć komplet oryginalnych lub przetłumaczonych dokumentów obejmujących:
- akt założycielski spółki (umowa oraz statut spółki w 3 - 6 egzemplarzach),
- protokół pierwszego spotkania założycielskiego,
- bankowe potwierdzenie wniesionego (zdeponowanego) kapitału założycielskiego lub informacje o wniesionych aportach rzeczowych,
- dokumenty potwierdzające adres spółki,
- potwierdzone notarialnie wzory podpisów,
- kserokopie paszportów właścicieli spółki.
Dodatkowo w przypadku rejestracji oddziału firmy należy przedstawić wyciąg z krajowego rejestru handlowego oraz pełnomocnictwa dla reprezentanta biura. Procedura rejestracyjna trwa około 15 dni, istnieje jednak możliwość jej skrócenia do 3 dni za dodatkową opłatą. Koszt rejestracji zależy od formy prawnej i wynosi 100 LVL (łat) dla spółki z o.o. i oddziału firmy oraz 2500 LVL dla spółki akcyjnej. Informacje o założeniu spółki należy podać do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie ogłoszenia w gazecie państwowej "Latvijas Vestnesis", co wiąże się z opłatą 25 LVL. W ciągu 10 dni od dnia rejestracji należy zgłosić uruchamianą działalność we właściwym urzędzie podatkowym (Valsts Ienemumu Dienests). Przedsiębiorca jest również zobowiązany dokonać właściwej rejestracji na potrzeby systemu ubezpieczeń społecznych.
Uruchamiając własną działalność gospodarczą na Łotwie można w zależności od rozmiaru firmy oraz rodzaju działalności wybierać między następującymi formami organizacyjno - prawnymi:
- spółka akcyjna,
- spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
- spółka osobowa,
- oddział firmy,
- przedstawicielstwo,
- jednoosobowa działalność gospodarcza,
- stowarzyszenie wspólników.
Najpopularniejszą wśród inwestorów zagranicznych formą jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, natomiast drobni łotewscy przedsiębiorcy najczęściej wybierają formę samozatrudnienia. Ze względu na bardzo niskie opodatkowanie dywidend przedsiębiorcy zagraniczni często decydują się na otwieranie w tym kraju oddziału swojej firmy.
Kilka słów na temat spółki z o.o. (łotewski skrót SIA) z uwagi na jej największą popularność wśród zagranicznych przedsiębiorców. Na Łotwie może ja zawiązać minimum 1, a maksymalnie 50 wspólników. Minimalny kapitał założycielski wynosi 2000 LVL (co stanowi równowartość ok. 3000 EUR). Istnieje możliwość wniesienia aportu rzeczowego, jednak co najmniej połowa kapitału założycielskiego musi być zdeponowana w banku w formie pieniężnej przed uruchomieniem spółki. Pozostała część kapitału musi zostać uzupełniona w ciągu roku od uruchomienia firmy. Spółka powstaje na podstawie rejestracji opartej na sporządzonym wcześniej notarialnym akcie założycielskim. Statutowymi organami spółki są walne zgromadzenie udziałowców oraz zarząd spółki kierowany przez prezesa. Spółka zobowiązana jest do powołania komisji audytorskiej, która jest wybierana raz na 3 miesiące przez wszystkich udziałowców. Spółka SIA posiada osobowość prawną i jest uregulowana w ustawie o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.
Po wprowadzeniu od 1 stycznia 2003 r. reformy podatkowej łotewski system podatkowy jest prosty i przejrzysty. Na Łotwie pobierane są następujące rodzaje podatków: dochodowy od osób fizycznych, dochodowy od przedsiębiorstw, od wartości dodanej, akcyzowy, socjalny, od nieruchomości, od gruntów, od gruntów naturalnych, od opakowań oraz podatek celny. Rok podatkowy na Łotwie jest tożsamy z rokiem kalendarzowym. Ostatecznym terminem złożenia rocznego zeznania podatkowego jest (podobnie jak w Polsce) 30 kwietnia, jednak największe firmy mogą skorzystać z przedłużenia tego okresu do końca lipca. Podatek dochodowy od osób fizycznych jest ustalony według 25 - procentowej stawki liniowej. Wpłaty zaliczek na poczet podatku dochodowego regulowane są miesięcznie. Podatek dochodowy od przedsiębiorstw obowiązuje wszystkie przedsiębiorstwa zarejestrowane na Łotwie, włączając przedstawicielstwa przedsiębiorstw zagranicznych. Od 1 stycznia 2004 r. stawka podatku CIT jest stawką liniową i wynosi 15%. Małe przedsiębiorstwa mogą skorzystać z 20 - procentowej zniżki podatkowej, jeśli spełniają co najmniej dwa z trzech następujących warunków:
- firma zatrudnia nie więcej niż 25 osób,
- majątek bilansowy firmy nie przekracza 70.000 LVL,
- roczny obrót netto firmy jest mniejszy niż 200.000 LVL.
Wypłaty dywidend są obłożone 10 - procentowym podatkiem. Podstawowa stawka podatku VAT na Łotwie wynosi 18%, przy czym istnieje obniżona stawka 9% nakładana m.in. na książki, usługi hotelarskie, usługi pogrzebowe, dostawy wody i usługi związane z wywozem śmieci. Przedsiębiorstwo podlega obowiązkowej rejestracji na potrzeby podatku VAT, gdy jego obrót w poprzednim roku rozrachunkowym przekroczył 10.000 LVL. Podatek akcyzowy jest nakładany na napoje alkoholowe i bezalkoholowe, kawę, wyroby tytoniowe, samochody osobowe, motocykle i paliwa. Podatek z tytułu sprzedaży nieruchomości wynosi na Łotwie 25%. Wysokość podatku od nieruchomości i nieukończonych budowli jest uzależniona od wartości nieruchomości i kształtuje się w przedziale od 0,5 do 4%. Tygodniowy czas pracy na Łotwie wynosi 40 godzin (przy 5 - dniowym tygodniu pracy). Kadra jest relatywnie dobrze wykształcona, a koszty pracy, w tym zarobki należą do najniższych w Europie. Minimalne wynagrodzenie miesięczne brutto w 2004 r. wynosi 118,95 EUR. Łącznie obciążenia na poczet systemu ubezpieczeń społecznych na Łotwie wynoszą 33%, przy czym pracodawca płaci 24%, a pracownik 9%. Cena wynajmu biura w Rydze wynoszą w zależności od standardu od 5 do 17 EUR za 1 m2, powierzchnie magazynowe można wynająć już od 3 EUR za 1 m2. Poza stolicą ceny wynajmu są znacznie niższe.
Zastępca Dyrektora Polsko - Litewskiej Izby Gospodarczej Rynków Wschodnich Marek Starczewski twierdzi, iż "w opinii ekspertów unijnych i Międzynarodowego Funduszu Walutowego jest krajem bardzo dobrze zorganizowanym, o przejrzystym systemie prawnym i liberalnej gospodarce. Niestety polski biznes w zbyt małym stopniu wykorzystuje możliwości stwarzane przez Łotwę. Nasz eksport do tego 2,5 - milionowego kraju zamknął się w 2003 r. suma około 350 milionów dolarów, przy dynamice około 24% - jest to jeden z najniższych wyników dotyczących eksportu do krajów byłego ZSRR. Również zaangażowanie inwestycyjne polskiego biznesu nie pozostaje w żadnej proporcji do możliwości i potrzeb. Inwestowanie na Łotwie (.) to możliwość szybkiego wejścia na rynki państw skandynawskich, dobrze też znają Łotysze rynek rosyjski.
Planując inwestycje trzeba pamiętać, że Łotysze są wyjątkowymi legalistami i konieczna jest pomoc prawnika. W żadnym wypadku nie można działać bez przygotowania i starannego rozpoznania rynku. Bardzo pomocny może być Wydział Ekonomiczno - Handlowy Ambasady RP, a także łotewskie izby przemysłowo - handlowe".
Opracował:
Michał Sonnak
Euro Info Centre PL 414
przy Toruńskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A.
Źródło:
Wydział Ekonomiczno - Handlowy Ambasady RP w Rydze, www.poltrade.lv
Polsko - Litewska Izba Gospodarcza Rynków Wschodnich, www.plig.org.pl
K. Wach, "Jak założyć firmę w Unii Europejskiej", Kraków 2004