baner - Forum

Prawo Własności Przemysłowej

Ochrona własności przemysłowej za granicą

Gdy przedsiębiorca wprowadza na rynek swój wynalazek, wzór użytkowy czy przemysłowy powinien zadbać o to, by był on chroniony prawnie w postaci patentu, prawa ochronnego czy prawa z rejestracji odpowiednio. Warto także rozważyć kwestię ochrony efektów pracy innowacyjnej i twórczej przedsiębiorstwa za granicą-na obszarze danego regionu czy też w skali międzynarodowej.

Wprowadzenie towarów i usług na rynek regionalny czy globalny jest niewątpliwie szansą rozwoju firmy oraz osiągnięcia wymiernych korzyści finansowych. Chroniony patentem w Polsce wynalazek nie jest jednak objęty ochroną za granicą. Poza obszarem naszego kraju może on być zgodnie z prawem produkowany i sprzedawany, ponieważ tam nie chroni go żadne prawo. Nasz wynalazek czy wzór raz wprowadzony do obrotu na danym rynku, nie może być już tam zarejestrowany i chroniony patentem czy prawem ochronnym, gdyż nie spełnia kryterium nowości, które jest warunkiem rejestracji.

Polski patent nie chroni wynalazku za granicą kraju, zagraniczny producent może więc wprowadzić na swój rynek produkt przez nas wykreowany, a my nie czerpiemy z tego żadnych zysków. Jest to zjawisko notoryczne na rynku chińskim. Tamtejsi producenci bazują głównie na obcych wzorach i praktycznie bezkarnie produkują i sprzedają podrobione towary opatrując je w także podrobione logosy (znaki towarowe) właściwych producentów. Dlatego tak ważne jest rejestrowanie wynalazków, wzorów przemysłowych, znaków towarowych także poza granicami kraju.

Niestety nawet chronione prawnie towary narażone są na powielanie i nielegalne rozpowszechnianie W skali rynku globalnego, a nawet już regionalnego bardzo trudno jest uzyskać kontrolę nad krążącymi „podróbkami” własnych wytworów. Tym bardziej trudno jest znaleźć osobę odpowiedzialną na wprowadzenie nielegalnych towarów na rynek. Jednak, gdy produkt jest chroniony można dochodzić swoich praw w sądzie, zakazać nielegalnej produkcji oraz uzyskać rekompensatę za poniesione straty. Gdy nie chronimy swoich pomysłów-niestety nie możemy nic zrobić.

Zanim jednak przystąpimy do procedury rejestracji naszego wynalazku bądź wzoru przemysłowego za granicą warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

  1. Gdzie są główne rynki zbytu podobnych towarów?
  2. Jakie są koszty opatentowania wynalazku w poszczególnych państwach?
  3. Na jakim rynku konkurencja jest najsłabsza i najsilniejsza?
  4. Gdzie produkt będzie wytwarzany?
  5. Gdzie patentowany produkt może zostać wprowadzony do obrotu?
  6. Jakim budżetem dysponuje zgłaszający?
  7. Jak będzie wyglądało egzekwowanie praw z patentu w poszczególnych krajach?

1. Ochronę wynalazku lub wzoru użytkowego za granicą

Ochronę wynalazku lub wzoru użytkowego za granicą można uzyskać korzystając z jednego z trzech systemów:

1. Krajowego

W tym przypadku zgłoszenie dokonywane jest w urzędzie patentowym danego kraju z zachowaniem stosownych wymogów formalnych, języka urzędowego danego kraju oraz opłaceniem wszelkich związanych z tym kosztów.

Jeśli chcemy zarejestrować produkt w kilku państwach korzystając z tej ścieżki, trzeba zwrócić się do każdego urzędu w danym państwie indywidualnie. Jest to bardzo kosztowne oraz czasochłonne. Jeśli przedsiębiorcy zależy na tym, aby jego produkt markowy był objęty ochroną patentową w kilku państwach lepiej wybrać ścieżkę regionalną lub międzynarodową.

2. Regionalnego

Ubieganie się o patent czy prawo ochronne w kilku państwach jednocześnie będzie łatwiejsze w ramach procedur regionalnych. Oznacza to, że dokonując jednego zgłoszenia w jednym języku oraz przy przestrzeganiu jednolitych zasad proceduralnych wybiera się państwa, w których dany wynalazek ma być chroniony. Możliwe będzie to jednak tylko wówczas, gdy dane państwa są sygnatariuszami regionalnych porozumień dotyczących udzielania praw wyłącznych na wynalazki. Zgłoszenia składa się bezpośrednio w organie powołanym na mocy takiego porozumienia lub w krajowym urzędzie patentowym, który z reguły pełni funkcję instytucji pośredniczącej w procedurze składania wniosku.

Do regionalnych instytucji patentowych należą:

  • Europejska Organizacja Patentowa (EPO)
  • Afrykańska Organizacja Własności Intelektualnej (OAPI)
  • Afrykańska Regionalna Organizacja Własności Intelektualnej (ARIPO)
  • Euroazjatycka Organizacja Patentowa (EAPO)

Polska należy do Europejskiej Organizacji Patentowej od 1 marca 2004 roku. Organizacja została powołana mocą postanowień Europejskiej Konwencji o nadawaniu patentu europejskiego podpisanej w 1973 roku w Monachium. Obecnie do Organizacji należy 37 państw (stan na czerwiec 2010 r.), w tym wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Albania, Chorwacja, Islandia, Lichtenstein, Macedonia, Monako, Norwegia, San Marino, Szwajcaria i Turcja.

Organem wykonawczym Organizacji jest Europejski Urząd Patentowy z siedzibą w Monachium. Jego zadaniem jest udzielanie patentów europejskich na podstawie jednego zgłoszenia, które ma skutek w wybranych przez zgłaszającego państwach stronach Konwencji. Patent europejski to zbiór patentów krajowych, które podlegają tym samym przepisom i procedurom, co patenty udzielone przez urzędy patentowe w danym kraju.

Postępowanie przebiega według jednej procedury i jest prowadzone w jednym z trzech języków urzędowych Organizacji: angielskiego, niemieckiego, francuskiego. Wniosek o udzielenie patentu można złożyć bezpośrednio do Europejskiego Urzędu Patentowego lub do krajowego urzędu patentowego, w przypadku Polski jest to Urząd Patentowy. Urząd następnie przekazuje zgłoszenie do Europejskiego Urzędu Patentowego.

Wniosek do urzędu polskiego można złożyć w języku polskim, jednak niezbędne będzie jego przetłumaczenie na jeden z oficjalnych języków Organizacji. Ponadto, państwa, w których ma być udzielona ochrona patentowa także często wymagają tłumaczenia dokumentacji dotyczącej wynalazku na język oficjalny danego państwa.

3. Międzynarodowego

Ochronę prawną wynalazku czy wzoru użytkowego można też uzyskać w trybie międzynarodowym. Procedura międzynarodowa określona jest w Układzie waszyngtońskim z 1970 r. o współpracy patentowej (PCT). Sygnatariuszy Układu jest 142 (stan na 29 kwietnia 2010 r.), w tym wszystkie państwa europejskie. Układ PCT pozwala na ubieganie się o ochronę w dowolnej liczbie państw członkowskich na podstawie jednego zgłoszenia sporządzonego w jednym języku i dokonanego w krajowym urzędzie patentowym, w organizacji międzyrządowej lub bezpośrednio w Biurze Międzynarodowym Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) z siedzibą w Genewie.

Zgłoszenie w ramach tej procedury (tzw. procedura PCT) wnoszone jest do organizacji przyjmującej, dla Polski jest to Urząd Patentowy RP. W podaniu należy wskazać kraje, w których zgłaszający ubiega się o ochronę. Urząd przyjmujący zatrzymuje jeden egzemplarz zgłoszenia, drugi egzemplarz przekazuje do Międzynarodowego Biura Światowej Organizacji Własności Intelektualnej w Genewie. Przy większej liczbie państw żądanej ochrony, koszty postępowania w trybie PCT są niższe niż suma kosztów procedur krajowych.

Oprócz wymienionych wyżej form ubiegania się o ochronę patentową istnieje również możliwość korzystania z trybu zwanego EURO-PCT, łączącego w sobie elementy procedury europejskiej i procedury PCT. Charakteryzuje się on tym, że zamiast fazy krajowej PCT obejmuje fazę regionalną. Zgłoszenie międzynarodowe po zakończeniu fazy międzynarodowej przekazywane jest do Europejskiej Organizacji Patentowej (EPO) i rozpatrywane w trybie procedury europejskiej, która może zakończyć się udzieleniem patentu europejskiego w krajach Konwencji o patencie europejskim.

2. Ochrona wzoru przemysłowego za granicą

Ochronę dla wzoru przemysłowego można uzyskać w ramach trzech procedur.

Korzystając z procedury krajowej, zgłoszenia dokonuje się we właściwym urzędzie zajmującym się ochroną własności przemysłowej w danym państwie. Zgłoszenia dokonuje się w języku urzędowym kraju, przestrzegając tamtejszych procedur oraz wnosząc wszystkie wymagane opłaty.

W ramach procedury regionalnej można uzyskać ochronę dla swojego wzoru przemysłowego w kilku państwach dokonując jednego zgłoszenia, w jednym języku, wnosząc jedną opłatę. Zgłoszenia można dokonać bezpośrednio w Urzędzie Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante (w przypadku krajów europejskich) lub za pośrednictwem krajowego urzędu patentowego państw członków Unii Europejskiej (w przypadku Polski jest to Urząd Patentowy RP).

Regionalne urzędy, w których można zgłaszać wzory przemysłowe do rejestracji:

  • Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM)
  • Urząd Znaków Towarowych Beneluksu (BDO)
  • Afrykańska Organizację Własności Intelektualnej (OAPI)
  • Afrykańska Regionalną Organizację Własności Intelektualnej (ARIPO)

Wspólnotowy wzór przemysłowy

Wspólnotowy wzór przemysłowy uprawnia do ochrony wzoru na terenie całej Unii Europejskiej. Wspólnotowy wzór przemysłowy daje wyłączne prawo użytkowania wzoru oraz ochronę przed jego użytkowaniem przez strony trzecie bez zgody jego właściciela. „Wzór wspólnotowy ma jednolity charakter. Jego skutek jest jednakowy w całej Wspólnocie. Nie może być zarejestrowany, przeniesiony ani nie może stanowić przedmiotu zrzeczenia się, ani przedmiotu decyzji stwierdzającej jego nieważność, a korzystanie z niego nie może być zakazane inaczej niż tylko na całym obszarze Wspólnoty” . Sądem właściwym do rozstrzygania sporów jest sąd kraju, w którym siedzibę ma przedsiębiorca dokonujący naruszenia prawa wynikającego z ochrony wspólnotowego wzoru przemysłowego.

Istnieją dwie formy ochrony prawnej w ramach wspólnotowego wzoru przemysłowego:

  • ochrona niezarejestrowanego wzoru przemysłowego,
  • ochrona zarejestrowanego wzoru przemysłowego;

Ochrona niezarejestrowanego wzoru rozpoczyna się z chwilą pierwszego ujawnienia wzoru na obszarze Unii Europejskiej. Ochrona trwa do trzech lat i daje prawo zakazywania używania wzoru stronom trzecim jedynie, gdy używanie wynika z kopiowania wzoru. Ta forma ochrony wzoru jest najczęściej stosowana przez producentów odzieży i obuwia, którzy wprowadzają na rynek sezonowe kolekcje.

Jednocześnie, korzystając z ochrony nierejestrowanego wzoru, producent ma możliwość przetestowania nowego produktu wzorniczego na rynku przed rejestracją bez inwestowania w rejestrację wzoru, który nie odniesie sukcesu.

Natomiast zarejestrowany wspólnotowy wzór przemysłowy daje wyłączne prawo użytkowania właścicielowi oraz zakazywania osobom trzecim jego wykorzystywania bez jego zgody. To prawo ma charakter jednolity, co oznacza, że prawo to wywołuje taki sam skutek na całym terytorium Wspólnoty. Wzór może być zarejestrowany, zbyty, być przedmiotem zrzeczenia się lub decyzji stwierdzającej wygaśnięcie praw właściciela wzoru lub unieważnienia wzoru. Wreszcie, jego używanie może być zakazane w odniesieniu do całej Wspólnoty. Ochrona wspólnotowego wzoru przemysłowego rozpoczyna od dnia jego rejestracji i może trwać nawet 25 lat-co 5 lat należy przedłużać rejestrację. Procedury rejestracyjnej dokonuje się za pośrednictwem Urzędu Patentowego RP bądź bezpośrednio w Urzędzie ds. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante (Hiszpania)-możliwa jest rejestracja on-line.

W celu międzynarodowej rejestracji wzoru przemysłowego należy zwrócić się do Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), która jest organizacją administrującą Porozumienie haskie dot. międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych. Polska wraz z innymi 55 krajami jest sygnatariuszem Aktu genewskiego tego Porozumienia. Zgłaszający z państwa członkowskiego Porozumienia może dokonać jednego zgłoszenia w ramach jednej procedury, w jednym języku, uiszczając jedną opłatę i uzyskać w ten sposób ochronę wzoru w wybranych krajach stronach Porozumienia. Międzynarodowy system rejestracji wzorów przemysłowych nazywany jest systemem haskim od miejsca podpisania Porozumienia w sprawie ochrony prawnej wzorów użytkowych.

3. Ochrona znaków towarowych za granicą

Rejestracja znaku towarowego w państwie, do którego towar jest eksportowany zapewnia nie tylko ochronę tego znaku, ale jest też gwarancją, że używając znaku towarowego nie narusza praw innych producentów. Dotyczy to państw, w których przed rejestracją znaku przeprowadza się badanie w zakresie kolizji z już zarejestrowanymi lub zgłoszonymi do rejestracji znakami.

Rejestracji znaku towarowego za granicą można dokonać w ramach trzech procedur:

  • Krajowej
  • Regionalnej
  • Międzynarodowej

Jeśli przedsiębiorca chce skorzystać z procedury krajowej, składa wniosek o rejestrację znaku towarowego w urzędzie zajmującym się ochroną własności intelektualnej w danym kraju, w Polsce jest to Urząd Patentowy. Dokonując zgłoszenia należy przestrzegać procedury wymaganej w danym kraju, dokumenty rejestracyjne trzeba przedstawić w języku urzędowym kraju oraz trzeba uiścić należną opłatę rejestracyjną.

Jeśli przedsiębiorca pragnie chronić swój znak towarowy w kilku państwach powinien skorzystać z procedury regionalnej rejestracji znaku. To rozwiązanie zaoszczędzi mu czas, pracę oraz pieniądze. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na to, czy wybrane państwa należą do jednego regionalnego systemu ochrony znaków towarowych. Zgłoszenia można dokonać bezpośrednio w Urzędzie Harmonizacji Rynku Wewnętrznego w Alicante (w przypadku krajów europejskich) lub za pośrednictwem krajowego urzędu patentowego państw będących członkiem Unii Europejskiej, czyli Urzędu Patentowego w przypadku Polski.

Regionalne urzędy zajmujące się ochroną znaków towarowych:

  • Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM)
  • Urząd Znaków Towarowych Beneluksu (BTO)
  • Afrykańska Organizacja Własności Przemysłowej (ARIPO)
  • Afrykańska Organizację Własności Intelektualnej (OAPI)

Wspólnotowy znak towarowy

Wspólnotowy znak towarowy daje jego właścicielowi wyłączne prawo używania znaku oraz możliwość zakazania wykorzystywania osobom trzecim tego znaku bez jego zgody. Ochrona znaku zaczyna się od dnia jego zgłoszenia i trwa 10 lat z możliwością jej przedłużenia. Znak objęty taką ochroną chroniony jest na całym terytorium Unii Europejskiej. Podobnie jak wspólnotowy wzór przemysłowy, wspólnotowy znak towarowy ma charakter jednolity, czyli wywołuje on ten sam skutek w całej Wspólnocie: może on być zarejestrowany, zbyty, być przedmiotem zrzeczenia się lub decyzji stwierdzającej wygaśnięcie praw właściciela znaku lub unieważnienie znaku, a jego używanie może być zakazane jedynie w odniesieniu do całej Wspólnoty”.

Warto przy tym zaznaczyć, że aby znak mógł korzystać z ochrony musi spełnić przesłankę, jaką jest cieszenie się renomą we Wspólnocie . Znaczy to, że znak musi być znany w istotnej części kręgu odbiorców zainteresowanych towarami lub usługami, których znak dotyczy. Przy badaniu tej przesłanki należy wziąć pod uwagę takie czynniki, jak udział danego znaku w rynku, intensywność, zasięg geograficzny, długotrwałość jego użytkowania, a także nakłady, jakie ponosi właściciel na jego promocję.

Postępowanie o naruszenie praw związanych ze wspólnotowym znakiem towarowym może być wszczęte przed sądami krajowymi wyznaczonymi przez państwa członkowskie do rozpatrzenia tego typu spraw. Decyzje sądów są skuteczne na terenie całej Unii Europejskiej.

Międzynarodowa procedura zastrzeżenia znaku towarowego polega na dokonaniu zgłoszenia znaku w biurze Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) w Genewie. Procedura ta regulowana jest zapisami Porozumienia Madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków towarowych oraz Protokołu do tego Porozumienia. System ten, od miejsca podpisania Porozumienia nazywany jest systemem madryckim, obecnie należy do niego ponad 70 państw, w tym Polska.

Na podstawie:
„Poradnik wynalazcy. Procedury zgłoszeniowe w systemie krajowym, europejskim, międzynarodowym”, red. Andrzej Pyrża, Krajowa Izba Gospodarcza, Urząd Patentowy RP, Warszawa 2009;
„Własność przemysłowa w działalności gospodarczej. Przewodnik dla małych i średnich przedsiębiorstw, Urząd Patentowy RP, Warszawa 2003;
„Wynalazki działalności małych i średnich przedsiębiorstw”, Urząd Patentowy RP, Warszawa 2009;
„Wzory przemysłowe działalności małych i średnich przedsiębiorstw”, Urząd Patentowy RP, Warszawa 2007;
„Znaki towarowe w działalności małych i średnich przedsiębiorstw”, Urząd Patentowy RP, Warszawa 2007;